Borsa Endeksi Nedir?
Endeks, belirli bir grup pay senedinin performansını tek bir sayıyla özetleyen göstergedir.
Amacı, piyasanın genel seyrini ölçmektir.
Bir endeksin oluşturulması şu adımları içerir:
- Kapsam belirleme. Hangi şirketlerin dahil edileceği.
- Ağırlıklandırma. Her şirketin endeksteki payı.
- Hesaplama yöntemi. Değerin nasıl bulunacağı.
- Düzenli güncelleme. Kapsamın dönemsel gözden geçirilmesi.
Ağırlıklandırma, endeksin karakterini belirleyen en önemli unsurdur.
Yaygın yöntem, piyasa değerine göre ağırlıklandırmadır.
Bu yöntemde büyük şirketler endeksi daha çok etkiler.
Sonuç olarak birkaç büyük şirketin hareketi, endeksin yönünü belirleyebilir.
Endeks Türleri
Endeksler, kapsamlarına göre farklı bilgiler sunar.
| Tür | Kapsamı | Kullanım |
|---|---|---|
| Geniş kapsamlı | Piyasanın büyük bölümü | Genel piyasa göstergesi |
| Dar kapsamlı | En büyük şirketler | Türev ürünlere dayanak |
| Sektör endeksleri | Belirli bir sektör | Sektörel karşılaştırma |
| Tematik endeksler | Belirli özellikteki şirketler | Odaklı takip |
Geniş kapsamlı endeksler, piyasanın genelini temsil eder.
Dar kapsamlı endeksler ise likiditesi yüksek şirketleri içerir.
Bu, türev ürünlerin bu endeksler üzerine kurulmasını kolaylaştırır.
Sektör endeksleri, farklı alanların performansını karşılaştırmayı sağlar.
Bir dönemde bankacılık güçlü seyrederken sanayi zayıf kalabilir.
Bu ayrışma, sektör endeksleri aracılığıyla izlenir.
Endeksleri Etkileyen Unsurlar
Borsa endekslerinin seyrini belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Faiz oranları. Düşük faiz, pay senetlerini görece cazip kılar.
- Şirket kârlılıkları. Temel değeri belirleyen unsurdur.
- Ekonomik büyüme. Gelir beklentilerini şekillendirir.
- Kur hareketleri. İhracatçı ve ithalatçı şirketleri farklı etkiler.
- Yabancı yatırımcı akımları. Sermaye giriş çıkışı fiyatları etkiler.
- Küresel risk algısı. Gelişmekte olan piyasalara ilgiyi belirler.
Faiz ile pay piyasası arasındaki ilişki, en temel bağlantıdır.
Faizler düştüğünde, sabit getirili araçların cazibesi azalır.
Sermaye, daha yüksek getiri arayışıyla pay piyasasına yönelebilir.
Ayrıca düşük faiz, şirketlerin finansman maliyetini azaltarak kârlılığı destekler.
Bu iki etki birleştiğinde, faiz indirimleri genellikle endeksleri destekler.
Endeks Takibi Neden Önemli?
Endeksler, birkaç açıdan yararlı bilgi sunar.
| Kullanım | Açıklama |
|---|---|
| Piyasa göstergesi | Genel yönü tek sayıyla özetler |
| Karşılaştırma ölçütü | Bireysel performansın kıyaslanması |
| Ekonomik gösterge | Beklentilerin yansıması |
| Yatırım aracı | Endeks fonları ve türev ürünler |
Karşılaştırma ölçütü işlevi, yatırımcılar için özellikle değerlidir.
Bir portföyün performansı, tek başına anlam taşımaz.
Piyasanın genel seyriyle karşılaştırıldığında anlamlı hale gelir.
Endeksin altında kalan bir getiri, seçim kararlarının sorgulanmasını gerektirebilir.
Endeks fonları ise bu ölçütü doğrudan takip etmeyi mümkün kılar.
Bu fonlar, endeksteki şirketleri aynı ağırlıkla içerir.
Yurt Dışı Endeksler
Küresel piyasaların seyri, yurt içi piyasayı da etkiler.
Bu etkinin kanalları şunlardır:
- Risk algısı. Küresel iyimserlik veya kaygı yayılır.
- Sermaye akımları. Gelişmekte olan piyasalara ilgi değişir.
- Emtia fiyatları. Küresel büyüme beklentileri fiyatları etkiler.
- Faiz beklentileri. Büyük merkez bankalarının kararları yayılır.
Yurt dışı endeksleri takip etmek, bu nedenle yurt içi yatırımcı için de anlamlıdır.
Zaman dilimi farkları da dikkate alınmalıdır.
Asya piyasaları sabah, Avrupa öğle, Amerika öğleden sonra işlem görür.
Bu sıralama, gün içinde bilgi akışının nasıl yayıldığını belirler.
Endeks Hesaplama Yöntemleri
Endeksler farklı yöntemlerle hesaplanabilir ve bu, sonuçları etkiler.
| Yöntem | Ağırlık ölçütü | Özelliği |
|---|---|---|
| Piyasa değeri ağırlıklı | Şirket büyüklüğü | En yaygın yöntem |
| Fiyat ağırlıklı | Pay fiyatı | Yüksek fiyatlı paylar baskın |
| Eşit ağırlıklı | Her paya eşit pay | Küçük şirketler öne çıkar |
| Fiili dolaşım ağırlıklı | Halka açık kısım | İşlem görebilir payı yansıtır |
Fiili dolaşım ağırlıklandırması, modern endekslerde tercih edilir.
Bu yöntemde, bir şirketin yalnızca halka açık kısmı hesaba katılır.
Ana ortağın elindeki ve işlem görmeyen paylar dışarıda bırakılır.
Bunun nedeni, endeksin fiilen alınıp satılabilen piyasayı temsil etmesi gerektiğidir.
Eşit ağırlıklı endeksler ise farklı bir bilgi sunar.
Bu endeksler, birkaç büyük şirketin baskınlığını ortadan kaldırır.
Piyasa değeri ağırlıklı endeksle arasındaki fark, büyük ve küçük şirketlerin performans ayrışmasını gösterir.
Endekste Değişiklikler
Endekslerin kapsamı sabit değildir; dönemsel olarak gözden geçirilir.
Değişiklik nedenleri şunlardır:
- Büyüklük değişimi. Şirketler kriterleri karşılamaz hale gelebilir.
- Likidite. İşlem hacmi yetersiz kalabilir.
- Yeni halka arzlar. Büyük şirketler endekse girebilir.
- Birleşme ve devirler. Şirket yapısı değişebilir.
- Halka açıklık oranı. Kriterin altına düşülebilir.
Endekse giriş ve çıkışlar, ilgili payların fiyatını etkileyebilir.
Bunun nedeni, endeks fonlarının portföylerini güncellemek zorunda olmasıdır.
Endekse giren bir pay için bu fonlar alım yapar.
Çıkan pay için ise satış gerçekleştirilir.
Bu işlemler, geçici fiyat hareketlerine yol açabilir.
Bu nedenle endeks revizyon takvimi, piyasa katılımcıları tarafından izlenir.
Endeks Yatırımı Yaklaşımı
Bireysel pay seçmek yerine endeksi takip etmek, yaygın bir yaklaşımdır.
Bu yaklaşımın gerekçeleri şunlardır:
| Gerekçe | Açıklama |
|---|---|
| Çeşitlendirme | Tek bir şirkete bağımlılık ortadan kalkar |
| Düşük maliyet | Aktif yönetim gideri bulunmaz |
| Basitlik | Şirket seçimi gerektirmez |
| Şeffaflık | Portföyün içeriği bellidir |
Çeşitlendirme, bu yaklaşımın en güçlü yanıdır.
Bir şirketin kötü performansı, portföyün tamamını etkilemez.
Buna karşılık endeks yatırımının da sınırları vardır.
Piyasanın genel düşüş dönemlerinde, endeks de düşer.
Çeşitlendirme şirket riskini azaltır; piyasa riskini ortadan kaldırmaz.
Ayrıca piyasa değeri ağırlıklı endekslerde, en büyük şirketlerin payı yüksektir.
Bu, düşünüldüğü kadar dengeli bir dağılım olmayabilir.
Endeks Getirisi Nasıl Okunur?
Endeks değerindeki değişim, tek başına yatırımcının getirisini göstermez.
Bunun nedeni, endekslerin temettüyü nasıl ele aldığıdır.
| Endeks türü | Temettü işlemi | Ne ölçer |
|---|---|---|
| Fiyat endeksi | Dahil edilmez | Yalnızca fiyat değişimi |
| Getiri endeksi | Yeniden yatırılmış sayılır | Toplam kazanç |
Yaygın olarak takip edilen endeksler fiyat endeksidir.
Şirket temettü dağıttığında pay fiyatı, dağıtılan tutar kadar düşer.
Fiyat endeksi bu düşüşü kayıp olarak gösterir.
Oysa yatırımcı o tutarı nakit olarak almıştır.
Bu nedenle uzun dönemli karşılaştırmalarda fiyat endeksi, gerçek performansı olduğundan düşük gösterir.
Temettü verimi yüksek piyasalarda aradaki fark yıllar içinde belirgin hale gelir.
Doğru karşılaştırma için getiri endeksi kullanılır.
Nominal ve Reel Endeks
Endeks getirisini değerlendirirken ikinci ayrım enflasyondur.
Nominal getiri, endeksin sayısal değişimidir.
Reel getiri ise enflasyondan arındırılmış halidir.
- Nominal artış. Endeksin puan olarak yükselişi.
- Enflasyon. Aynı dönemde fiyatlar genel düzeyindeki artış.
- Reel getiri. Alım gücü cinsinden gerçek kazanç.
- Dolar bazlı getiri. Kur etkisinden arındırılmış karşılaştırma.
Yüksek enflasyon dönemlerinde nominal endeks güçlü yükseliyor görünebilir.
Ancak aynı dönemde fiyatlar da artmıştır.
Endeks enflasyonun altında kaldıysa, alım gücü açısından kayıp söz konusudur.
Dolar bazlı getiri, uluslararası karşılaştırma için ayrı bir ölçüdür.
Endeks yerel para biriminde yükselirken, dolar cinsinden gerilemiş olabilir.
Bu üç ölçü aynı dönemde farklı sonuçlar verebilir.
Hangisinin doğru olduğu, sorunun ne olduğuna bağlıdır.
Endeks Seviyesini Yorumlamak
Endeksin ulaştığı puan, tek başına pahalı veya ucuz anlamına gelmez.
Değerlendirme için oransal ölçütler kullanılır:
| Ölçüt | Neyi karşılaştırır |
|---|---|
| Endeks fiyat kazanç oranı | Toplam değerin toplam kâra oranı |
| Fiyat defter değeri | Piyasa değerinin özkaynağa oranı |
| Temettü verimi | Dağıtılan kârın piyasa değerine oranı |
| Tarihsel ortalama | Bugünkü oranın kendi geçmişine göre yeri |
Bu oranlar mutlak eşikler değildir.
Her piyasanın kendi tarihsel bandı vardır.
Aynı oran bir ülkede yüksek, diğerinde normal sayılabilir.
Bunu belirleyen unsurlar arasında büyüme beklentisi, faiz düzeyi ve risk algısı bulunur.
Faizlerin yüksek olduğu bir ortamda, hisse senedi değerlemeleri baskılanır.
Çünkü risksiz getiri seçeneği cazipleşmiştir.
Faiz düştüğünde ise aynı kâr için ödenen çarpan yükselebilir.
Bu nedenle endeks değerlemesi, faiz ortamından bağımsız okunamaz.
Endeks Dışı Etkiler
Endeks hareketleri her zaman şirket performansını yansıtmaz.
Teknik nedenlerle oluşan hareketler de vardır:
- Endekse giriş çıkış. Endeksi izleyen fonlar zorunlu alım satım yapar.
- Ağırlık değişimi. Halka açıklık oranı değiştiğinde pay ağırlığı güncellenir.
- Sermaye artırımı. Pay sayısı arttığında endeks bölen değeri düzeltilir.
- Vade sonu. Vadeli sözleşmelerin kapanış günlerinde hacim artar.
Endeks bölen düzeltmesi teknik ama önemli bir mekanizmadır.
Sermaye artırımı veya endeks bileşimi değiştiğinde endeksin sürekliliği korunmalıdır.
Bunun için bölen değeri güncellenir.
Böylece yapısal değişiklikler, endekste yapay sıçrama yaratmaz.
Bu düzeltme olmasaydı endeks geçmişiyle karşılaştırılamaz hale gelirdi.
Farklı Endeksleri Karşılaştırmak
İki endeksin performansını karşılaştırırken dikkat edilmesi gerekenler vardır.
Öncelikle aynı para biriminde olmaları gerekir.
Farklı ülkelerin endeksleri kendi yerel para birimlerinde hesaplanır.
Karşılaştırma için ortak bir birime çevrilmelidir.
İkinci nokta, kapsam farkıdır.
Dar kapsamlı bir endeks, birkaç büyük şirketin etkisiyle hareket eder.
Geniş kapsamlı endeks ise piyasanın genelini yansıtır.
Üçüncü nokta, sektör dağılımıdır.
Teknoloji ağırlıklı bir endeks ile bankacılık ağırlıklı bir endeksin aynı dönemde ayrışması olağandır.
Bu ayrışma, endekslerin başarısından değil bileşiminden kaynaklanır.
Karşılaştırma yapmadan önce iki endeksin neyi ölçtüğünü bilmek gerekir.
Borsa İstanbul Endeks Ailesi
Borsa İstanbul'da tek bir endeks yoktur; kademeli bir yapı bulunur.
Her kademe farklı bir soruya yanıt verir:
| Kademe | Kapsamı | Ne için kullanılır |
|---|---|---|
| Geniş kapsamlı endeks | Piyasanın büyük bölümü | Genel yön ve piyasa göstergesi |
| Dar kapsamlı endeks | En büyük ve likit şirketler | Vadeli işlem ve fon dayanağı |
| Sektör endeksleri | Tek bir faaliyet alanı | Sektörel ayrışmayı görmek |
| Ölçek endeksleri | Şirket büyüklüğüne göre gruplar | Büyük ve küçük şirket ayrımı |
Bu yapı, aynı günü farklı açılardan okumayı mümkün kılar.
Geniş endeks yatay seyrederken bir sektör endeksi güçlü yükselebilir.
Bu, paranın piyasa içinde yer değiştirdiğini gösterir.
Tersi de olur: geniş endeks yükselirken çoğu şirket gerileyebilir.
Bu durumda yükselişi birkaç büyük şirket taşıyor demektir.
Böyle bir tabloyu görmek için geniş ve dar endeksi birlikte izlemek gerekir.
İkisi arasındaki fark, piyasanın genişliği hakkında bilgi verir.
Yükselişin geniş tabana yayıldığı dönemler, dar tabanlı yükselişlere göre daha sağlıklı kabul edilir.
Bu sayfadaki endeks listesi, farklı kapsamları yan yana karşılaştırmanıza olanak tanır.
Bu Sayfayı Nasıl Kullanmalısınız?
Bu sayfada takip edilen borsa endekslerinin güncel değerleri listelenir.
- Genel takip. Yurt içi ve yurt dışı piyasaları birlikte görün.
- Karşılaştırma. Farklı piyasaların performansını kıyaslayın.
- Ayrıntı. İlgilendiğiniz endekse tıklayarak detay sayfasına gidin.
- Bağlantı. Pay senetleri için hisse sayfamıza geçin.
Endeks değerleri, seans içinde güncellenir.
Piyasaların kapalı olduğu saatlerde son kapanış değerleri gösterilir.
Bireysel pay senetleri için hisse sayfasına bakabilirsiniz.
Uyarı: Bu sayfadaki bilgiler yatırım tavsiyesi değildir. Pay piyasası risk taşır ve geçmiş performans gelecekteki getiriyi garanti etmez.